Δημήτρης Κοντολέων :“Περί της αισθητικής”

 “Περί της αισθητικής”

Η συζήτηση περί «αισθητικής αναπλάσεων» καταλήγει συνήθως να αποπροσανατολίζει από την ουσία.

Η αισθητική παρουσιάζεται ως ζήτημα προσωπικού γούστου: αν μας αρέσει το πράσινο ή το γκρι, οι κυβόλιθοι ή το μπετόν, τα παγκάκια ή τα φωτιστικά. Όμως η αισθητική δεν είναι αυτό.

Ακόμη κι αν αφήσουμε κατά μέρος την Πλατωνική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η αισθητική συνδέεται με την ηθική, ο όρος δεν μπορεί να περιορίζεται στην εικόνα ενός έργου. Η αισθητική είναι το αποτέλεσμα μιας ολόκληρης διαδικασίας. Είναι η ιδέα που γεννά το έργο, τα κίνητρα που το καθορίζουν, η κατανόηση του χώρου, η επεξεργασία, η υλοποίηση και τελικά, το αποτύπωμα που αφήνει στην κοινωνία και στον τόπο.

Αυτό ακριβώς είναι που απουσιάζει από πολλές σύγχρονες αναπλάσεις. Αντί να ξεκινούν από την ανάγνωση του ίδιου του τόπου, καταλήγουν να αναπαράγουν μια έτοιμη συνταγή.

Οι ίδιες πλακοστρώσεις, τα ίδια υλικά, ο ίδιος αστικός εξοπλισμός, οι ίδιες επιλογές, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για μια παραθαλάσσια πόλη, ένα γραφικό ψαροχώρι , ενα ορεινό χωριό ή μια ιστορική συνοικία. Σαν να αντιμετωπίζονται όλοι οι δημόσιοι χώροι ως ίδιοι, χωρίς μνήμη, χωρίς χαρακτήρα, χωρίς ιδιαίτερες ανάγκες.

Κάθε τόπος, όμως, έχει τη δική του ιστορία, τη δική του κοινωνική ζωή, το δικό του φυσικό περιβάλλον και τις δικές του λειτουργίες. Αυτά δεν αποτελούν εμπόδιο στον σχεδιασμό· αποτελούν το υλικό του. Η πραγματική αισθητική δεν επιβάλλεται πάνω σε έναν χώρο. Αναδύεται από την κατανόησή του.

Γι' αυτό η αξιολόγηση μιας ανάπλασης δεν μπορεί να γίνεται μόνο με όρους εικόνας. Το ερώτημα δεν είναι αν το αποτέλεσμα είναι «μοντέρνο» ή «όμορφο», αλλά αν εκφράζει τον συγκεκριμένο τόπο. Αν συνομιλεί με την ιστορία του, αν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων που τον ζουν καθημερινά και αν ενισχύει την ταυτότητά του αντί να την εξαφανίζει.

Οι αντιγραφές και οι έτοιμες λύσεις μπορεί να παράγουν ομοιόμορφες εικόνες, αλλά σπάνια παράγουν δημόσιους χώρους με ταυτότητα. Και όταν οι πόλεις και τα χωριά αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους, δεν έχουμε πετύχει μια καλύτερη αισθητική. Έχουμε χάσει την αισθητική που γεννά η μοναδικότητα κάθε τόπου.

Η αισθητική, επομένως, δεν είναι η ομοιομορφία. Είναι η ικανότητα ενός έργου να εκφράζει την ψυχή του τόπου στον οποίο ανήκει. Όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς αντιγραφή με διαφορετικά ή όμοια υλικά.

Δημήτρης Κοντολέων