Στο… φως μυστικά των Κυθήρων: Η άγνωστη αρχαία πόλη του Βύθουλα αρχίζει να αποκαλύπτεται

Στα βορειοανατολικά Κύθηρα, μια περιοχή που μέχρι πρόσφατα παρέμενε αρχαιολογικά «σιωπηλή», ένα φιλόδοξο ερευνητικό πρόγραμμα έρχεται να ανατρέψει τα όσα γνωρίζαμε για την ιστορία του νησιού.

Το project EVOKE («Διερευνώντας τις απαρχές του Βύθουλα στο κυθηραϊκό περιβάλλον»), υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ και την ομπρέλα του ευρύτερου προγράμματος DIORAMAS, ξεκίνησε φέτος τη συστηματική του ανασκαφή, φέρνοντας στο φως ευρήματα που εκτείνονται από τη Νεολιθική εποχή έως σήμερα.

Αν και ο Βύθουλας ήταν γνωστός στους αρχαιολόγους από παλαιότερες επιφανειακές έρευνες, ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχε πραγματοποιηθεί συστηματική ανασκαφή και παρότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα, οι επιστήμονες δηλώνουν ενθουσιασμένοι με όσα αποκαλύπτει ήδη το έδαφος. Η συγκεκριμένη θέση αναδείχθηκε ως η σημαντικότερη του βόρειου τμήματος των Κυθήρων έπειτα από πολυετή επιφανειακή έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τη δεκαετία του 1990 .
«Τώρα που ολοκληρώθηκε αυτή η έρευνα, η κύρια θέση που αναγνωρίσαμε σαν την πιο σημαντική στο βόρειο τμήμα του νησιού είναι ο Βύθουλας και γι’ αυτό ξεκινήσαμε τις εργασίες μας φέτος», επισημαίνει η κα Λίτα Τζωρτζοπούλου – Grecory, αρχαιολόγος εκ των συνδιευθυντριών της ανασκαφής.
Οι δύο πρώτες ανασκαφικές τομές αποκάλυψαν στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη σημασία της θέσης και ταυτόχρονα μεταθέτουν ακόμη πιο πίσω τη χρονολόγηση της ανθρώπινης παρουσίας.
Η ανακάλυψη νεολιθικής κεραμικής αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της φετινής έρευνας, καθώς τέτοιες ενδείξεις είναι εξαιρετικά σπάνιες στα Κύθηρα.
Παράλληλα, οι αρχαιολόγοι έχουν ήδη φτάσει στα στρώματα της Αρχαϊκής και Κλασικής περιόδου, όπου εντοπίζονται οι ισχυρότερες μέχρι στιγμής αποδείξεις για μια οργανωμένη και ανεπτυγμένη εγκατάσταση.
«Φαίνεται ότι ήταν και η ακμή της θέσης σαν μία… θα μπορούσαμε να την αποκαλέσουμε σαν πόλη», τονίζει η συνδιευθύντρια της ανασκαφής.
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε στους αρχαιολόγους η ανακάλυψη τριών αγνύθων, των υφαντικών βαριδίων που χρησιμοποιούνταν στους κάθετους αργαλειούς. Για την ίδια την αρχαιολόγο πρόκειται για το σημαντικότερο εύρημα μέχρι στιγμής.
«Βρήκαμε χαρακτηριστικά τρεις αγνύθες, που είναι υφαντικά βαρίδια, που για μένα προσωπικά είναι το πιο σπουδαίο εύρημα μέχρι τώρα. Γιατί δείχνουν ότι υπάρχουν γυναίκες στο χώρο», αναφέρει, εξηγώντας ότι τα αντικείμενα αυτά αποκαλύπτουν πτυχές της καθημερινής ζωής που συχνά μένουν στη σκιά των πολεμικών ή δημόσιων δραστηριοτήτων.
«Οι γυναίκες ήταν παρούσες και εκεί ακριβώς που σκάβουμε βρίσκουμε κάτι που έχει σχέση με τις γυναίκες», προσθέτει.
Τα ευρήματα μαρτυρούν ακόμη ότι ο Βύθουλας δεν ήταν ένας απομονωμένος αγροτικός οικισμός.
Εισαγόμενη κεραμική από τη Λακωνία, αλλά και αντικείμενα που συνδέονται με άλλες περιοχές του Αιγαίου, δείχνουν ότι οι κάτοικοι διατηρούσαν εμπορικές και πολιτισμικές επαφές με τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο.
«Η θέση ήταν δικτυωμένη. Δηλαδή οι άνθρωποι είχαν σχέσεις με τον ευρύτερο κόσμο. Δεν ήταν μόνο μια μικρή θέση», σημειώνει.
Ακόμη πιο σημαντικές θεωρούνται οι ενδείξεις μεταλλουργικής δραστηριότητας που εντοπίστηκαν στη δεύτερη ανασκαφική τομή, κοντά στον οχυρωματικό περίβολο.
Οι αρχαιολόγοι βρήκαν μεγάλες ποσότητες σκουριάς, υπολείμματα επεξεργασίας μετάλλων, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι κάτοικοι επεξεργάζονταν κυρίως σίδηρο, αξιοποιώντας πιθανότατα τα τοπικά κοιτάσματα.
«Οι ενδείξεις που έχουμε από την ανασκαφή μάς λένε ότι ο Βύθουλας ήταν κάτι παραπάνω από ένας μικρός αγροτικός οικισμός. Πρέπει να ήταν αρκετά αναπτυγμένος», υπογραμμίζει.
Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο ο Βύθουλας να ταυτίζεται με την ανώνυμη πόλη που αναφέρει ο Θουκυδίδης ότι κατέστρεψαν οι Αθηναίοι κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ένα ιστορικό ερώτημα που η συνέχιση της ανασκαφής ενδέχεται να φωτίσει.
Η φετινή ανασκαφή άνοιξε τις πύλες της και στο κοινό, επιλογή που, σύμφωνα με τους υπεύθυνους του προγράμματος, αποτελεί βασική φιλοσοφία της έρευνας.
«Πιστεύουμε ότι εάν ο τοπικός πληθυσμός γνωρίζει για το παρελθόν του, γίνεται περήφανος γι’ αυτό και μπορεί να παίξει μεγάλο ρόλο στην προστασία και ανάδειξη του χώρου», σημειώνει η συνδιευθύντρια, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας αλλά και της κυθηραϊκής διασποράς.
Άλλωστε, όπως η ίδια λέει, έχοντας γεννηθεί και μεγαλώσει στην Αυστραλία αλλά με καταγωγή από τα Κύθηρα, η προσωπική της σχέση με το νησί αποτελεί έναν ακόμη λόγο για να επιστρέφει κάθε χρόνο στον τόπο των προγόνων της.
«Είμαι περήφανη για τις ρίζες μου και θέλω να μοιραστώ με άλλους πόσο σημαντικό είναι ένα μικρό νησί σαν τα Κύθηρα, αν προσπαθήσεις να το εντάξεις σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο», καταλήγει.

Η δρ Λίτα Τζωρτζοπούλου - Gregory (φωτ. Karidi Studio).

Διευθυντές του προγράμματος είναι είναι:

Καθηγήτρια Tamar Hodos
Dr. Lita Tzortzopoulou-Gregory
Dr. Κωνσταντίνος Τρίμμης
Από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.
Ως ερευνητικός οργανισμός εθνικής εμβέλειας, το Αυστραλιανό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αθήνας αποτελεί τμήμα του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ από την ίδρυσή του το 1980. Αποτελεί επίσης νομική οντότητα σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, με σκοπό τη διευκόλυνση της έκδοσης αδειών για επιτόπια έρευνα και μουσειακές μελέτες στην Ελλάδα για Αυστραλούς ερευνητές.