ΣΤΟ documentonews.gr:Έγκλημα στη Μονεμβασιά: εκβραχισμοί χωρίς νόμιμη άδεια
Στάθης Γκότσης
Έγκλημα στη Μονεμβασιά: εκβραχισμοί χωρίς νόμιμη άδεια
Σοκ προκαλούν οι εικόνες με τις ερπύστριες και την υδραυλική σφύρα που ξεκίνησε στις 23 Μαρτίου να συνθλίβει τον Βράχο της Μονεμβασιάς, στο πλαίσιο των εργασιών εκβραχισμού, σε έναν τόπο με μοναδική ιστορική, πολιτιστική και φυσική αξία. Οι εικόνες που καταγράφουν κάτοικοι και επισκέπτες της Μονεμβασιάς αποτυπώνουν τον βίαιο χαρακτήρα των επεμβάσεων που αποφασίστηκαν στο πλαίσιο κατασκευής του τελεφερίκ, με πολλούς από τους κατοίκους να εκφράζουν ανοιχτά την έντονη ανησυχία τους για την έκταση των παρεμβάσεων και για το κατά πόσο διασφαλίζεται η προστασία και η ακεραιότητα του μνημείου.
Ανησυχία για τη γεωλογική σταθερότητα του βράχου
Άλλωστε, στο φωτογραφικό υλικό που δημοσιεύουμε περιλαμβάνονται και φωτογραφίες (1-3) στις οποίες αποτυπώνονται σημεία του Βράχου που έχουν ρηγματώσεις και έχουν πρόχειρα προσδεθεί με συρματόσχοινα για να μην καταρρεύσουν… Οι εικόνες αυτές επιτείνουν την ανησυχία και τα ερωτήματα που έχουν τεθεί για τη στατικότητα και την ανθεκτικότητα του Βράχου.
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Τα ερωτήματα για τη γεωλογική σταθερότητα του βράχου και την ασφάλεια των έργων του τελεφερίκ τέθηκαν, εξάλλου, από κατοίκους και στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Τοπικής Κοινότητας Μονεμβασιάς – Λαϊκή Συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στις 19 τρέχοντος. Εκεί κατατέθηκε και επίσημο έγγραφο με ημερομηνία 14 Ιουνίου 2020, το οποίο συντάχθηκε από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) – Εργαστήριο Γενικής Γεωδαισίας, με τίτλο «Πρόταση Ερευνητικού Προγράμματος: Γεωλογική – Γεωτεχνική Έρευνα Βραχωδών Πρανών Φρουρίου Μονεμβασιάς».
Στο έγγραφο καταγράφεται η επικινδυνότητα του σημείου ενδιαφέροντος και διαπιστώνονται τα εξής: 1. Η βραχόμαζα παρουσιάζεται διαρρηγμένη από πολλαπλά συστήματα ασυνεχειών. 2. Υπάρχουν επισφαλή τεμάχη βράχων σημαντικών διαστάσεων (έτοιμα προς πτώση). 3. Διαπιστώνεται αποσταθεροποίηση των τειχών που βρίσκονται στη στέψη του πρανούς. 4. Τίθεται σε άμεσο κίνδυνο η ασφάλεια των επισκεπτών και των διερχόμενων οχημάτων από καταπτώσεις.
Επικαλούμενοι το έγγραφο αυτό, κάτοικοι ζήτησαν να ενημερωθούν εάν η οριστική γεωτεχνική και στατική μελέτη που εγκρίθηκε για να τρυπηθεί ο βράχος και να εγκατασταθεί το τελεφερίκ έλαβε ρητά υπόψη της αυτή την προειδοποιητική έκθεση του ΕΜΠ και αν πραγματοποιήθηκε, προτού ξεκινήσουν τα σημερινά έργα, η σε βάθος γεωλογική έρευνα που πρότεινε το Πολυτεχνείο. Παρά τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις του αρμόδιου αντιδημάρχου Σταύρου Χριστάκου, η γενικότητα και η αοριστία της απάντησής του δεν μπόρεσε να δώσει επαρκείς διευκρινίσεις σχετικά με ποιον ακριβώς τρόπο διασφαλίζεται σήμερα ότι οι έντονοι κραδασμοί από τα βαρέα μηχανήματα, τις εκσκαφές και τις αγκυρώσεις δεν θα προκαλέσουν νέα κατάπτωση βράχων ή κατάρρευση τμημάτων του κάστρου, δεδομένου ότι η έκθεση του ΕΜΠ έκανε λόγο για «επισφαλή τεμάχη» και «αποσταθεροποίηση τειχών».
Εργασίες χωρίς οικοδομική άδεια
Στην ίδια συνεδρίαση τέθηκαν από κατοίκους και σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα των εργασιών, αλλά και της εκταμίευσης κονδυλίων ελλείψει οικοδομικής άδειας. Σύμφωνα με τους κατοίκους, αν και το έργο έχει λάβει την αρχική έγκριση σκοπιμότητας από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) και το ΣτΕ, η φάση της κατασκευής διέπεται από την αυστηρή πολεοδομική νομοθεσία και ως εκ τούτου θα έπρεπε να έχει εκδοθεί η οριστική οικοδομική άδεια από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ/Πολεοδομία) για την ανέγερση του σταθμού των 130 τ.μ. και των συνοδών υποδομών.
Σημειώνουμε ότι η αρμόδια ΥΔΟΜ του Δήμου Μονεμβασίας, στο από 17 Φεβρουαρίου απαντητικό της έγγραφο προς την ανάδοχο εταιρεία (ανακοινοποιήθηκε «επί το ορθόν» μόλις στις 4 Μαρτίου), διατείνεται πως είναι αναρμόδια για την έκδοση σχετικής άδειας διότι το έργο εκτελείται εντός αρχαιολογικού χώρου. Το ίδιο επιχείρημα επικαλέστηκε στη συνεδρίαση του Τοπικού Συμβουλίου και ο αντιδήμαρχος Στ. Χριστάκος, αναφέροντας μάλιστα ότι σε σχετική σύσκεψη στο υπουργείο Πολιτισμού, παρουσία του γενικού γραμματέα Γιώργου Διδασκάλου, διευκρινίστηκε πως δεν απαιτείται οικοδομική άδεια για τις συγκεκριμένες εργασίες στη Μονεμβασιά.
Ωστόσο ο αρχαιολογικός νόμος (Ν. 4858/2021) είναι εξαιρετικά σαφής ως προς το ότι δεν απαιτείται η έκδοση οικοδομικής άδειας μόνο στην περίπτωση που οι εργασίες εκτελούνται από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Στην περίπτωση των έργων του τελεφερίκ στη Μονεμβασιά όμως αυτό δεν ισχύει, καθώς το έργο δεν εκτελείται βέβαια από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας αλλά από τον δήμο!
Συγκεκριμένα, το άρθρο 40 του Ν. 4858/2021 προβλέπει κατά λέξη τα εξής:
«1. Οι εργασίες σε ακίνητα μνημεία και ιδίως η συντήρηση, η στερέωση, η αποκατάσταση, η αναστήλωση, η κατάχωση, η τοποθέτηση προστατευτικών στεγών, η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και οι εργασίες που αποβλέπουν σε απόδοση σε χρήση ή σε φιλοξενία χρήσεων αποσκοπούν στη διατήρηση της υλικής υπόστασης και της αυθεντικότητάς τους, την ανάδειξη και εν γένει στην προστασία τους. Διενεργούνται σύμφωνα με μελέτη, η οποία εγκρίνεται από την Υπηρεσία ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου, ή αν αυτές είναι μείζονος σημασίας, με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. Για την έγκριση της μελέτης απαιτείται να έχει προηγηθεί η τεκμηρίωση του μνημειακού χαρακτήρα του ακινήτου.
2. Επείγουσες εργασίες συντήρησης και στερέωσης διενεργούνται με μέριμνα της Υπηρεσίας χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και χωρίς άλλη διατύπωση.
3. Εάν οι αναφερόμενες στο παρόν και στα άρθρα 41 και 42 εργασίες εκτελούνται από την Υπηρεσία, δεν απαιτείται η έκδοση οικοδομικής άδειας».
Με βάση τα παραπάνω, είναι πραγματικά εύλογη η ερώτηση των κατοίκων βάσει ποιου ακριβώς νόμου έχει επιτραπεί η εγκατάσταση εργοταξίου, η εκκίνηση εργασιών και η εκταμίευση δημοσίου χρήματος από το Ταμείο Ανάκαμψης για ένα έργο που πολεοδομικά είναι αυτήν τη στιγμή «στον αέρα».
Ένταση και εκνευρισμός
Στην πολύωρη συνεδρίαση του Συμβουλίου Τοπικής Κοινότητας Μονεμβασιάς, που διεξήχθη σε κλίμα συνεχούς έντασης και αντεγκλήσεων, τέθηκαν ακόμη ερωτήματα σχετικά με τις κυκλοφοριακές εγκρίσεις και την ασφάλεια επί της εθνικής οδού για τον σταθμό αναχώρησης που χωροθετήθηκε σε ένα εξαιρετικά στενό σημείο, συμπιεσμένος ανάμεσα στην εθνική οδό και στον γκρεμό που καταλήγει στη θάλασσα, ερωτήματα σχετικά με την παντελή απουσία ενημέρωσης, δημόσιας διαβούλευσης, συμμετοχής των κατοίκων στις αποφάσεις και κοινοποίησης εγγράφων και επιστημονικών πορισμάτων για το τελεφερίκ, αλλά και ερωτήματα σχετικά με τη θεσμική αντίφαση μεταξύ κατασκευής τελεφερίκ και ένταξης της Μονεμβασιάς στα μνημεία της UNESCO.
Όπως είναι γνωστό, με το ΦΕΚ 186/Δ/10.04.2025, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προωθεί επίσημα τον στρατηγικό στόχο για την ένταξη της Μονεμβασιάς στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO την ίδια ακριβώς στιγμή που ο Δήμος Μονεμβασιάς και το υπουργείο Πολιτισμού προχωρούν στην κατασκευή τελεφερίκ, δηλαδή μιας βαριάς υποδομής η οποία αλλοιώνει την οπτική ακεραιότητα (visual integrity) και αυθεντικότητα του βράχου, βασικά κριτήρια αξιολόγησης της UNESCO.
Ο αντιδήμαρχος Στ. Χριστάκος υπεραμύνθηκε εμφατικά σε όλες τις περιπτώσεις και με κάθε τρόπο τη νομιμότητα του έργου, αφενός επιχειρώντας να διαψεύσει τις επισημάνσεις των κατοίκων, αφετέρου οχυρωνόμενος σταθερά πίσω από τις αποφάσεις του υπουργείου Πολιτισμού, από την απόρριψη των προσφυγών στο ΣτΕ ή από εγκρίσεις των αρμόδιων υπηρεσιών, χωρίς πάντως να δίνει ικανοποιητικές απαντήσεις στα επιμέρους συγκεκριμένα ερωτήματα.
Ο αντιδήμαρχος και το Documento
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Στ. Χριστάκος, μεταξύ πολλών άλλων επιχειρημάτων, αναφέρθηκε δύο φορές στο από 20 Οκτωβρίου 2025 δημοσίευμα του Documento για την υπόθεση, με τίτλο «Προπλήρωσαν €2,5 εκατ. για το τελεφερίκ στη Μονεμβασιά», επιχειρώντας να το παρουσιάσει ως αναληθές, όπως έκανε και με άλλα εμπεριστατωμένα επιχειρήματα των κατοίκων της Μονεμβασιάς. Τη δεύτερη μάλιστα φορά ισχυρίστηκε πως μετά την απάντησή του στο κεντρικό θέμα του δημοσιεύματός μας «το Documento το έκανε γαργάρα», αποδεχόμενο την απάντησή του.
Δεν πρόσεξε ο αντιδήμαρχος ότι δημοσιεύοντας την απάντησή του προχωρήσαμε σε σχολιασμό της δημοσιεύοντας επιπλέον στοιχεία και καταλήγοντας πως «μετά τα ανωτέρω, ο προβληματισμός που εκφράσαμε στο αρχικό μας δημοσίευμα για τις ακολουθούμενες διαδικασίες σχετικά με το σχεδιαζόμενο έργο στη Μονεμβασιά, αντί να καθησυχάζεται, επιτείνεται» και πως «παραμένει η εκτίμησή μας ότι η καταβολή στην ανάδοχο κοινοπραξία, μέσα στο πρώτο πεντάμηνο από την υπογραφή της σύμβασης ποσού που αντιστοιχεί σε λίγο λιγότερο από το ήμισυ της συνολικής εργολαβίας (2.424.988,48 ευρώ από 5.766.000 ευρώ) είναι σε κάθε περίπτωση πρώιμη σε σχέση με την πορεία υλοποίησης του έργου»;
Διότι όπως διαπιστώναμε «η πρωιμότητα αυτή είτε πιστώνεται σε τυχόν ανακόλουθες ή πρωθύστερες ενέργειες της Επιτροπής Παραλαβής είτε οφείλεται σε εκείνους που συνομολόγησαν εξαρχής τους όρους και το χρονοδιάγραμμα μιας σύμβασης που αποδεικνύεται εμπροσθοβαρής, παραμένει δεδομένη».
Η προσπάθεια αποδόμησης και δαιμονοποίησης κάθε φωνής που τοποθετείται κριτικά απέναντι στο έργο του τελεφερίκ στη Μονεμβασιά δεν μπορεί ωστόσο να κρύψει την ουσία του ζητήματος: στη Μονεμβασιά, με ευθύνη πολλών και με ποικίλες μεθοδεύσεις, συντελείται ένα έργο αμφίβολης χρησιμότητας που αλλοιώνει βάναυσα και ανεπίστρεπτα ένα μοναδικό φυσικό και πολιτισμικό μνημείο, κουρελιάζοντας κάθε έννοια προστασίας. Συντελείται κοντολογίς ένα έγκλημα., με ανυπολόγιστες συνέπειες για το μέλλον τόσο του μνημείου όσο και των κατοίκων.
Δεν υπάρχουν σχόλια