Οταν η αναβολή της νομιμότητας γίνεται πολιτική γραμμή
Γεωργία Γεννιά*
Η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών» αποτυπώνει μια βαθιά διαφορετική αντίληψη εξωτερικής πολιτικής από εκείνη που άσκησε ο Ανδρέας Παπανδρέου. Γιατί για τον Ανδρέα η νομιμότητα δεν ήταν ζήτημα χρονισμού, αλλά σταθερή αρχή. Δεν περίμενε «καλύτερες στιγμές» για να μιλήσει για παραβιάσεις διεθνών κανόνων· γνώριζε ότι όταν η παραβίαση γίνεται αποδεκτή σιωπηρά, παγιώνεται ως προηγούμενο.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε οικοδομήσει την εξωτερική πολιτική της χώρας πάνω στην ιδέα ότι η ειρήνη δεν διασφαλίζεται με ευχές για «ομαλές μεταβάσεις», αλλά με σαφή υπεράσπιση της διεθνούς νομιμότητας, ακόμη και όταν αυτό προκαλούσε ενόχληση σε συμμάχους. Η Ελλάδα, έλεγε, δεν μπορεί να είναι θεατής όταν οι κανόνες παρακάμπτονται, γιατί αύριο οι ίδιοι κανόνες είναι το μόνο της καταφύγιο απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική.
Η επίκληση μιας «ειρηνικής και ταχείας μετάβασης» χωρίς προηγούμενη ή ταυτόχρονη αναφορά στη νομιμότητα, συνιστά μια επικίνδυνη αντιστροφή της λογικής. Στη σκέψη του Ανδρέα Παπανδρέου, η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν είναι αποτέλεσμα μεταβατικών διευθετήσεων, αλλά προϋπόθεση κάθε πολιτικής αλλαγής. Οταν αποσυνδέεται η μετάβαση από τους διεθνείς κανόνες, τότε ανοίγει ο δρόμος για λύσεις που επιβάλλονται «εκ των άνω» και βαφτίζονται εκ των υστέρων δημοκρατικές. Ακόμη πιο προβληματική είναι η έννοια της «καταλληλότητας της στιγμής». Στην εξωτερική πολιτική του Ανδρέα, η Ελλάδα όφειλε να μιλά τη στιγμή που οι κανόνες αμφισβητούνται - όχι αφού παγιωθούν νέα τετελεσμένα. Η σιωπή στο όνομα της σταθερότητας ισοδυναμεί με αποδοχή. Και αυτή η αποδοχή γίνεται πολύτιμο εργαλείο για κάθε αναθεωρητική δύναμη, πρωτίστως για την Τουρκία.
Η αντίθεση είναι καθαρή: ο Κυριάκος Μητσοτάκης προκρίνει μια διαχειριστική εξωτερική πολιτική, που αναβάλλει την κρίση περί νομιμότητας για να μη διαταράξει ισορροπίες. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ασκούσε μια πολιτική αρχών, γνωρίζοντας ότι οι ισορροπίες χωρίς κανόνες είναι πρόσκαιρες και πάντα εις βάρος των μικρών χωρών.
Σε έναν κόσμο όπου η έννοια της «μετάβασης» χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα για να νομιμοποιήσει αυθαιρεσίες, το ερώτημα δεν είναι αν είναι η «κατάλληλη στιγμή» να μιλήσουμε για νομιμότητα. Το ερώτημα είναι αν θα υπάρχει αύριο νομιμότητα για να μας προστατεύσει.
*Στέλεχος ΠΑΣΟΚ, εκπαιδευτικός
Δεν υπάρχουν σχόλια