Λίθινοι αναβαθμοί σε εφήμερα νησιωτικά ρέματα: Δέσμευση για τη θεσμική ενίσχυση της παραδοσιακής πρακτικής

Αθήνα, 11 Μαρτίου 2026 – Ένα σαφές βήμα προς τη θεσμική κατοχύρωση και χρηματοδότηση των λίθινων αναβαθμών σηματοδότησε η ημερίδα «Λίθινοι αναβαθμοί σε εφήμερα νησιωτικά ρέματα», που συνδιοργάνωσαν το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Η Πολιτεία, δια μέσου της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, κατέθεσε την πρόθεσή της να προχωρήσει στην υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου και Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών για τη διαμόρφωση θεσμικού πλαισίου και οδικού χάρτη με σκοπό την εξειδίκευση ολοκληρωμένης πρότασης για όρους και προϋποθέσεις ένταξης της παραδοσιακής πρακτικής σε έργα ή τοπικές στρατηγικές στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028 - 2034, ανοίγοντας τον δρόμο για ευρεία εφαρμογή της στα νησιά. Η πρωτοβουλία αυτή είναι ενταγμένη στο Ενοποιημένο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής και το Σχέδιο Δράσης του Υπουργείου για το έτος 2026, γεγονός που ενισχύσει τη θεσμικότητα των ενεργειών.

Εκπρόσωποι της κυβέρνησης, της επιστημονικής κοινότητας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και της δημόσιας διοίκησης συμφώνησαν ότι οι λίθινοι αναβαθμοί, μια πρακτική που στις μέρες μας συνδυάζει την παραδοσιακή γνώση με τη σύγχρονη επιστήμη, αποτελούν μία ουσιαστική Λύση βασισμένη στη Φύση (Nature-based Solution) για την ορθή διαχείριση του νερού, την αντιπλημμυρική προστασία και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιωτικών οικοσυστημάτων.

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο αρμόδιος για θέματα νησιωτικότητας Υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Στέφανος Γκίκας, καθώς και οι: Πέτρος Βαρελίδης, Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, Μανώλης Κουτουλάκης, Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, και Ιωάννης Γκόλιας, Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Π. και Διοικητής του Ιδρύματος Ευγενίδου, τονίζοντας τη σημασία της συνεργασίας για την προώθηση Λύσεων βασισμένων στη Φύση στο νησιωτικό χώρο και τη δυνατότητα ένταξης αντίστοιχων πρωτοβουλιών στον σχεδιασμό για τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων, με το κατάλληλο θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Στο επιστημονικό σκέλος της ημερίδας ο καθηγητής του Τμήματος Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας στο Δ.Π.Θ., Δημήτρης Εμμανουλούδης, σημείωσε ότι η Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο, με εκτιμώμενη αύξηση της θερμοκρασίας στο Αιγαίο κατά 2-4,5 °C ως το 2060, επισημαίνοντας ότι οι Λύσεις βασισμένες στη Φύση συμβάλλουν στην αντιπλημμυρική προστασία, τη μείωση της διάβρωσης του εδάφους και τη διασφάλιση υδατικών πόρων.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Νίκος Γεωργιάδης, Υπεύθυνος Χερσαίου Προγράμματος στο WWF Ελλάς, υπογράμμισε ότι η εγκατάλειψη παραδοσιακών πρακτικών και η αύξηση των τεχνητών επιφανειών έχουν διαταράξει τη φυσική απορροή των υδάτων, εντείνοντας τα πλημμυρικά φαινόμενα στα νησιά, ενώ η Αλκμήνη Πάκα, Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Αρχιτεκτόνων στο Α.Π.Θ., επεσήμανε ότι το νησιωτικό τοπίο δεν έχει μόνο αισθητική αξία, αλλά αποτελεί ένα σύνθετο λειτουργικό σύστημα που για αιώνες εξασφάλιζε τις

ανάγκες των κοινοτήτων, και έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τις ραγδαίες μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών ως αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης δόμησης.

Ο Φανοίκος Σακελλαράκης, Συντονιστής του Προγράμματος για το Νερό στο MedINA, παρουσίασε τις εφαρμογές λίθινων αναβαθμών από το 2020 μέχρι σήμερα στα Κύθηρα, την Πάρο, την Ίο και τη Σίφνο και την προσέγγιση για την ανάπτυξη μεθοδολογιών για τη βέλτιστη χωροθέτηση τους, που λαμβάνουν υπόψη το ανάγλυφο, το γεωλογικό υπόβαθρο και το υδρογραφικό δίκτυο της λεκάνης απορροής.

Ο Δήμαρχος Ιητών, Γκίκας Γκίκας, επιβεβαίωσε ότι η κατασκευή 50 λίθινων αναβαθμών στο ρέμα Μαυρουδή το 2024 έχει ήδη συμβάλει στην αντιπλημμυρική προστασία και στην ενίσχυση του υδροφόρου ορίζοντα της Ίου, καλώντας και άλλους δήμους των Κυκλάδων να επενδύσουν σε αντίστοιχες παρεμβάσεις. Παράλληλα, ο Γενικός Διευθυντής Δασών, Βαγγέλης Γκουντούφας, παρουσίασε την πρώτη εφαρμογή των λίθινων αναβαθμών από την Πολιτεία ως αντιδιαβρωτικό μέτρο όπου σε μια εξέλιξη-ορόσημο, μετά τις πυρκαγιές του Ιουλίου 2025 στα Κύθηρα, κατασκευάστηκαν 290 λίθινοι αναβαθμοί και για πρώτη φορά καθορίστηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές και ο προϋπολογισμός για την κατασκευή τους.

Ο Γρηγόρης Κουτρόπουλος, ιδρυτικό μέλος της ΑΜΚΕ «Μπουλούκι» τόνισε την ανάγκη να διαδοθεί η τεχνική και ενημέρωσε ότι στο πλαίσιο των συμμετοχικών δράσεων κατασκευής λίθινων αναβαθμών στην Ίο, την Πάρο και τη Σίφνο εκπαιδεύτηκαν περισσότεροι από 20 άνθρωποι - μεταξύ των οποίων και τρία μέλη της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Ιητών. Η Αγγελική Παριώτη, από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, κάλεσε, από την πλευράς της, σε διατομεακές συνεργασίες για την εκπαίδευση των τοπικών κοινοτήτων και την κατάρτιση των μηχανικών και εργολάβων ιδιωτικών έργων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Γενικός Γραμματέας του Τ.Ε.Ε., Αντώνης Γιαννικουρής, αναφέρθηκε στην πρόθεση του Επιμελητηρίου να συντάξει τεχνικές προδιαγραφές για την ένταξη της πρακτικής των λίθινων αναβαθμών στο πλαίσιο μελετών δημοσίων έργων καθώς και την εκπαίδευση των μελών τους. Η Σταυρούλα-Βίλλυ Φωτοπούλου, Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, ενημέρωσε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στη δημιουργία δύο σχολών μαθητείας για την παραδοσιακή δόμηση που θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της τέχνης της ξερολιθιάς με νέους μάστορες.

Σε μια εποχή αυξανόμενων πιέσεων στα νησιωτικά οικοσυστήματα, η αξιοποίηση της παραδοσιακής γνώσης, σε συνδυασμό με τη σύγχρονη επιστήμη, μπορεί να προσφέρει αποτελεσματικές λύσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των τοπίων και των τοπικών κοινωνιών.