Ποιμαντορική Εγκύκλιος Μητροπολίτου Κυθήρων Σεραφείμ για το Τριώδιο 2026

ΠΟΙΜΤΟΡΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΙΕΡΟΥ ΤΡΙῼΔΙΟΥ (ὑπ’ ἀριθ. 255/2026)

Πρός
Τόν Ἱερόν Κλῆρον καί
τόν Χριστώνυμον Λαόν
τῆς καθ΄ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως
Κυθήρων καί Ἀντικυθήρων

«Φαρισαῖος κενοδοξίᾳ νικώμενος, καὶ Τελώνης τῇ μετανοίᾳ κλινόμενος,

προσῆλθόν σοι τῷ μόνῳ Δεσπότῃ· ἀλλ’ ὁ μὲν καυχησάμενος,

ἐστερήθη τῶν ἀγαθῶν· ὁ δὲ μὴ φθεγξάμενος, ἠξιώθη τῶν δωρεῶν.

Ἐν τούτοις τοῖς στεναγμοῖς, στήριξόν με Χριστὲ ὁ Θεὸς, ὡς φιλάνθρωπος» (Ἰδιόμελον Τριῳδίου).

Ἀγαπητοί μου ἐν Κυρίῳ Ἀδελφοί καί Συλλειτουργοί,

Ἀδελφοί μου ἐν Χριστῷ Χριστιανοί, τέκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά·
Εὐλογημένη, εἰρηνική κατά Θεόν, κατανυκτική, χαριτοφόρα καί πολύκαρπη ἡ ἁγία περίοδος τοῦ Ἱεροῦ Τριῳδίου!

Δύο τύποι ἀνθρώπων διαφορετικοί καί ἐκ διαμέτρου ἀντίθετοι στόν τρόπο ζωῆς καί σκέψεως, στά φρονήματα καί τήν συμπεριφορά τους, στά αἰσθήματα καί τίς ἐκδηλώσεις των, στούς στόχους καί τίς ἐπιδιώξεις των, στή στάσι τους μέσα στόν Ναό καί ἐνώπιον τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ μας.

Τό ἰδιόμελο τροπάριο, πού προτάξαμε, ἀπεικονίζει τόν ἐσωτερικό κόσμο καί τήν στάσι καί συμπεριφορά ἀμφοτέρων ἐντός τοῦ Ναοῦ τοῦ Θεοῦ καί μπροστά στόν Παντογνώστη. Νικημένος ἀπό τήν κενοδοξία καί τό ἀλαζονικό του φρόνημα ὁ Φαρισαῖος, καί ὁ Τελώνης ὑποκλινόμενος μέ τήν μετάνοια καί τήν αὐτογνωσία του, προσέγγισαν Ἐσένα τόν μόνο Δεσπότη. Ἀλλά ὁ μέν Φαρισαῖος, ἀφοῦ μέ τήν καυχησιολογία του ἄδειασε τόν ἑαυτό του, ἐστερήθη τῶν θείων ἀγαθῶν καί εὐλογιῶν· ὁ δέ τελώνης μέ τή σιωπή καί τήν ταπείνωσί του, ἀλλά καί μέ τούς στεναγμούς καί τά δάκρυα τῆς μετανοίας του, ἀξιώθηκε νά λάβῃ τίς θεῖες δωρεές καί ἀντιδόσεις. Καί ἔγινε μέ τό θεάρεστο ὑπόδειγμά του πρότυπο ἀληθινῆς μετανοίας.

Αὐτά τά δύο παραδείγματα ἔθεσε ἡ Ἁγία μας Ὀρθόδοξη Καθολική Ἐκκλησία στήν ἀρχή τοῦ Ἱεροῦ καί κατανυκτικοῦ Τριῳδίου. Τό παράδειγμα τοῦ Φαρισαίου πρός ἀποφυγήν καί ἀποστροφήν καί τό σεμνό ὑπόδειγμα τοῦ Τελώνου πρός μίμησιν καί ἀντιγραφήν. Καί οἱ ἄλλες τρεῖς Κυριακές τοῦ Τριῳδίου (τοῦ Ἀσώτου, τῆς Ἀπόκρεω καί τῆς Τυρινῆς), πού ἐντάσσονται στήν προκαθάρσιμη περίοδο, πρίν ἀπό τήν ἔναρξι τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, δίδουν τά μηνύματα τῆς μετανοίας, τῆς δικαιοκρισίας τοῦ Κυρίου μας κατά τήν Δευτέρα του Παρουσία καί τῆς νοσταλγίας τοῦ Ἐπουρανίου Παραδείσου, μετά τήν ἀπώλεια τοῦ ἐπιγείου Παραδείσου τῆς Ἐδέμ ἀπό τό πρωτόπλαστο ζεῦγος τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὔας.

Μελετώντας τήν παραβολή τοῦ Τελώνου καί τοῦ Φαρισαίου ἄς ἐπιμείνωμε σέ δύο πληγές. Ἡ μία πληγή, τῆς ἀδικίας καί τῆς καταπιέσεως τῶν συνανθρώπων τοῦ Τελώνη, θεραπεύθηκε μέ τήν μετάνοια, τά δάκρυα καί τούς στεναγμούς του. Στεκότανε μακρυά, μέσα στόν Ναό, ὁ Τελώνης καί δέν ἤθελε οὔτε τά μάτια του νά σηκώση στόν οὐρανό, ἀλλά ἐκτυποῦσε τό στῆθος του καί ἔλεγε: «ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ», ἐλέησε καί λυπήσου με τόν ἁμαρτωλό.

Ἡ ἄλλη πληγή, τῆς ἀλαζονείας, τῆς κενοδοξίας καί τῆς ἀπορρίψεως τῶν συνανθρώπων του ἀπό τόν Φαρισαῖο, ἔμεινε ἀνίατη καί ἀθεράπευτη, ὅταν ὁ τυφλωμένος ἀπό τήν ὑπερηφάνειά του αὐτός ἄνθρωπος, μέ ἔπαρσι καί αἰσθήματα αὐτοδικαιώσεως καί αὐτοπροβολῆς, κομπάζοντας ἔλεγε : «Θεέ, σέ εὐχαριστῶ, διότι δέν εἶμαι ὅπως οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί ἤ ὅπως αὐτός ἐδῶ ὁ τελώνης. Νηστεύω δυό φορές τήν ἑβδομάδα, δίνω γιά ἐλεημοσύνη τό δέκατο ἀπό ὅλα ὅσα ἀποκτῶ».

Ἀδελφοί μου,

Ἐπειδή, συνήθως, οἱ σύγχρονοι ἄνθρωποι πάσχουν, εἴτε ἀπό τήν μία, εἴτε ἀπό τήν ἄλλη πληγή, ἤ ὄχι σπανίως καί ἀπό τίς δύο πληγές, τήν ἀλαζονεία καί τήν ἀδικία, φέρονται, δηλαδή, μέ ἀλαζονεία καί μέ ἀδικία στή ζωή τους, καλόν εἶναι, στήν ἀρχή τοῦ κατανυκτικοῦ αὐτοῦ σταδίου τοῦ Ἱεροῦ Τριῳδίου, νά ἀκούσωμε τόν μελίρρυτον ποταμόν τῆς σοφίας, τόν χρυσορρήμονα διδάσκαλο Ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο, Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, νά μᾶς διαφωτίση σχετικά μέ τίς φοβερές αὐτές, καί ἀθεράπευτες ἐνίοτε, πληγές.

α. Ἀλαζονεία

«Ἄν δέν ἔχετε ἀγάπη, ἀκόμα καί ἡ θεολογική γνῶσις θά σᾶς βλάψη. Διότι τί χειρότερο ὑπάρχει ἀπό τήν ἀλαζονεία; Ἄν ὅμως ὑπάρχη ἡ ἀγάπη, θἆσαι ἀσφαλισμένος κι ἀπ’ τήν ἀλαζονεία» (Ε.Π.Ε. 18, 556).

«Τίποτε ἄλλο δέν εἶναι τόσο ξένο στή χριστιανική ψυχή, ὅσο ἡ ἀλαζονεία. Ἄλλο ἀλαζονεία, καί ἄλλο παρρησία καί ἀνδρεία, πού εἶναι οἰκεῖες ἀρετές τῆς ψυχῆς» (Ε.Π.Ε. 21, 484).

«Ὀνομάζει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος δοῦλο τόν ἑαυτό του, πού εἶναι ἰσάξιος τῆς οἰκουμένης καί μυριάδων οὐρανῶν, καί σύ ὑπερηφανεύεσαι; Αὐτός πού ρυθμίζει τά πάντα ὅπως ἤθελε, πού ἔχει τά πρωτεῖα στή Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν, ὁ στεφανωμένος Παῦλος, πού ἀνέβηκε μέχρι τρίτου οὐρανοῦ, ὀνομάζει ἀδελφούς του τούς δούλους.

Ποῦ εἶναι ἡ παραφροσύνη τῆς ἀλαζονείας;» (Ε.Π.Ε. 22, 310).
«Ἄν πετύχωμε κάποιο μικρό κατόρθωμα, προσπαθοῦμε νά τό ἐπιδείξωμε παντοῦ, καί δέν σταματᾶμε νά καυχόμαστε μέ τήν ἀλαζονεία μας» (Ε.Π.Ε. 28, 704).
β. Ἀδικία

«Τέτοια εἶναι ἡ ἀδικία. Συνεχῶς καταξεσχίζει τήν συνείδησι. Καί ὅταν ἀκόμα ὁ ἀδικημένος σιωπᾶ, οἱ ἔνοχοι τῆς ἀδικίας θεωροῦν ὅτι ἐπίκειται ἡ θεία δίκη, ἀγωνιοῦν κάθε μέρα καί σχεδόν ὑπογράφουν γιά τούς ἑαυτούς των τήν ἐκδίκησι γιά τίς ἀδικίες πού διέπραξαν» (Ε.Π.Ε. 4, 312).

«Ὄχι τό νά ἀδικεῖται κανείς, ἀλλά τό νά ἀδικῆ, αὐτό εἶναι κακό, ἡ κατ’ ἐξοχήν ἀδικία. Γι’ αὐτό καί ὁ Ἀπ. Παῦλος συμβουλεύει νά προτιμᾶ κανείς νά ἀδικῆται, παρά νά ἀδικῆ. Καί ὁ Χριστός παρότρυνε νά δέχεται κανείς τό ράπισμα καί νά μή τό ἀνταποδίδη (Ματθ. δ΄, 39), ἀλλά καί νά προσφέρη τόν ἑαυτό του στό νά ἀδικῆται» (Ε.Π.Ε. 5, 368).

«Ἡ ἀδικία προσελκύει γιά τόν ἀδικούμενο τήν οὐράνια συμμαχία. Αὐτό τό ὅπλο (τῆς ὑπομονῆς τῆς ἀδικίας)…κυριεύει πόλεις, αὐτό καταποντίζει ὁλόκληρα ἔθνη. Πρόκειται γιά τούς στεναγμούς τῶν ἀδικουμένων» (Ε.Π.Ε. 5, 544).

«Πρόσεξε πόσα σκαλοπάτια μᾶς ἀνεβάζει καί μᾶς φθάνει μέχρι τήν κορυφή τῆς ἀρετῆς (τό νά ὑπομένης τήν ἀδικία). Πρῶτο σκαλοπάτι: Νά μήν κάνης ἐσύ ἀρχή τῆς ἀδικίας. Δεύτερο: Μετά τήν ἀρχή τῆς ἀδικίας, νά μήν ἀνταποδώσης τά ἴσα. Τρίτο: Νά μήν προξενήσης καί σύ τά ὅσα ἔπαθες, ἀλλά νά ἡσυχάζεις. Τέταρτο: Μέ ὑπομονή νά ὑποφέρης τήν ἀδικία. Πέμπτο: Νά περιμένης ἀγόγγυστα ἀκόμα περισσότερες ἀδικίες. Ἕκτο: Νά μή μισήσης αὐτόν, πού σέ ἔβλαψε τόσο πολύ. Ἕβδομο: Καί ἀκόμα παραπάνω· νά τόν ἀγαπήσης. Ὄγδοο: Νά προσπαθήσης νά τοῦ κάνης καλό. Ἔνατο: Νά προσεύχεσαι στόν Θεό γι’ αὐτόν» (Ε.Π.Ε. 9, 634).

Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,

Προδήλως ἡ ἀλαζονεία εἶναι συνυφασμένη μέ τήν ἀδικία. Κατά κανόνα ὁ ἀλαζών γίνεται καί ἄδικος, διότι στερεῖται τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ καί τῶν συνανθρώπων του καί τοῦ θείου φόβου.

Ἕνα βλέμμα στά διάφορα ἔθνη καί τόν σύγχρονο κόσμο μᾶς πείθει γιά τήν πραγματικότητα αὐτή. Ἡ ἀλαζονεία τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας, τό αἴσθημα τῆς ὑπεροχῆς ἔναντι τῶν ἄλλων, ἡ ἰδιοτέλεια καί ἡ ψυχρότητα τῆς ἀγάπης σέ παγκόσμια κλίμακα, ἡ ἀπληστία καί τά ἄνομα συμφέροντα, ὁδηγοῦν μέ μαθηματική ἀκρίβεια στήν ἀδικία, στήν παράνομη καταπάτησι τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, στούς πολέμους, στήν κατάκτηση καί αἰχμαλωσία λαῶν κ.τ.τ.

Ὅμως, τό στόμα τοῦ Προφητάνακτος Δαυΐδ διαλαλεῖ τήν ἀλήθεια: «Δικαιοσύνην μάθετε οἱ ἐνοικοῦντες ἐπί τῆς γῆς». Στραγγαλίζονται τό δίκαιον καί τά ἀνθρώπινα δικαιώματα ἀδύναμων λαῶν καί αἱματοκυλίονται οἱ πολίτες των. Μικροί καί μεγάλοι, νήπια καί νέοι ἄνθρωποι δεινοπαθοῦν καί ὑφίστανται σκληρό θάνατο. Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί στόν Βορρά καί τήν Μέση Ἀνατολή (Συρία, Λίβανο) διώκονται ἀπηνῶς.

Κληρικοί καί Μοναχοί φυλακίζονται καί προπηλακίζονται, γίνονται καταλήψεις Ἱερῶν Ναῶν καί ἀνομολόγητες πράξεις βίας εἰς βάρος τοῦ Χριστεπωνύμου Πληρώματος τῆς Κανονικῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας. Καί τοῦτο διότι κυριάρχησαν τά πάθη, ἡ ἀλαζονεία καί ἡ ἀδικία, πού ἀκόμη παρατείνονται.

Μέ ἄδικες καταδικαστικές ἀποφάσεις στερεῖται τό ὀρθόδοξο ποίμνιο ἀξίων καί ἐναρέτων ποιμένων καί τοιουτοτρόπως διασαλεύεται ἡ κανονική τάξις καί ἐπέρχεται σύγχυσις καί ταραχή στό Πλήρωμα τῆς Ἁγίας μας Ἐκκλησίας πρός μεγάλη χαρά τοῦ ἀρχεκάκου διαβόλου καί τῶν σκοτεινῶν ὀργάνων του.«Ἄδικοι, ὅμως, Βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι» (Α’ Κορ. 6, 9).

Καιρός μετανοίας καί ἀνανήψεως, ἀδελφοί, ἡ κατανυκτική περίοδος τοῦ Ἱεροῦ Τριῳδίου. Καιρός προσευχῆς καί δακρύων, νηστείας πνευματικῆς καί σωματικῆς, καιρός ἀγώνων πνευματικῶν καί ἐπαγρυπνήσεως καί δεήσεων ὑπέρ τῶν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἀδικουμένων καί διωκομένων ἀδελφῶν μας.

Ὁλοψύχως εὔχομαι εὐόδωσιν τοῦ καλοῦ πνευματικοῦ μας ἀγῶνος, μέ τόν ὁπλισμόν, πού μᾶς χαρίζει τό Πανάγιον Πνεῦμα (τά ὅπλα τῆς στρατείας μας. εἶναι πνευματικά πρός καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων), ἔχοντες τήν ἐλπίδα μας στόν Παντοδύναμο Κύριο καί Θεό μας «ᾧ ἡ Δόξα καί τό κράτος εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν».