Μνημόσυνο Θύμησης για τους αθόρυβους διακονητές του Καβομαλιά που πλέον δεν είναι ανάμεσα μας.
Μνημόσυνο Θύμησης
Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα μικρό, οφειλόμενο αντίδωρο θύμησης για τους αθόρυβους διακονητές του Καβομαλιά που πλέον δεν είναι ανάμεσα μας.
Στον άγριο, θαλασσοδαρμένο βράχο του Καβομαλιά, εκεί που οι άνεμοι παλεύουν αιώνες τώρα με το πέλαγος, η πίστη και η ανθρώπινη ψυχή έστησαν τις δικές τους φωλιές. Τα ξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου εν Μαλεώ και της Αγίας Ειρήνης στέκουν σαν πέτρινοι φάροι ελπίδας στην άκρη του γκρεμού, ταλαιπωρημένα από την αλμύρα και την απομόνωση.
Όμως, οι αληθινοί θεματοφύλακες αυτών των ιερών καταφυγίων δεν ήταν μόνο οι μοναχοί που πέρασαν από εκεί. Το βάρος το σήκωναν κι οι κάτοικοι του Αγίου Νικολάου Βοιών. Άνθρωποι απλοί, φτιαγμένοι από την ίδια σκληρή πέτρα του τόπου μας, που κουβαλούσαν μέσα τους μια σπάνια, αθόρυβη ευλάβεια.
Μπροστάρισσες σε τούτο το χρέος ήταν θυμόμαστε η θεία Σταματικώ Δελακοβία και η ανιψιά της, η θεία Τασία η Καπταμανολίτσα, δύο γυναίκες που σήκωσαν στις πλάτες τους τις διακονίες του Καβομαλιά. Κοσμοκαλόγριες με όλη τη σημασία της λέξης, έμεναν εκεί πάνω οκτώ μήνες τον χρόνο, αποκομμένες από τον κόσμο, και άφηναν τα μοναστήρια μόνο το καταχείμωνο, όταν πια η φύση γινόταν εντελώς αμείλικτη.
Ζύμωναν και φούρνιζαν στον ξυλόφουρνο για το καθημερινό τους ψωμί, είχαν το κοτέτσι τους με τις κοτούλες και ζούσαν μια ζωή ασκητική, δοσμένες εξολοκλήρου στη φροντίδα του τόπου.
Σκληρός και αμείλικτος ήταν ο τόπος εκεί στην εσχατιά της γης, μα σε τούτη την ερημιά, η ζωντανή τους γέφυρα με τον κόσμο ήταν η θεία Ταξιαρχούλα. Εκείνη αναλάμβανε τις τροφοδοσίες τους από τη στεριά, ανηφορίζοντας το δύσβατο μονοπάτι με το γαϊδούρι της. Μαζί της είχε πάντα έναν σκύλο άσπρο και καφέ, που τον ονόμαζε Λέων, έναν πιστό σύντροφο που εκτελούσε χρέη ταχυδρόμου. Αυτό το έξυπνο ζωντανό έκανε συχνά τη διαδρομή μόνο του, κουβαλώντας δεμένο στον λαιμοδέτη του το πολύτιμο σημείωμα με τις παραγγελίες και τις ελλείψεις των δυο γυναικών.
Λίγο πιο πέρα από τον Χαλικουριά, εκεί ακριβώς όπου διασταυρώνονται τα μονοπάτια —αυτό που έρχεται από τα Βελανίδια και συναντά το μονοπάτι που όλοι ξέρουμε κι έχουμε περπατήσει, λίγο πριν πάρει κανείς την κατηφόρα για τον Σταυρό— η θεία Ταξιαρχούλα είχε στήσει τα μελισσοκόφινα της. Σε εκείνο το πέρασμα, οι μέλισσές της μάζευαν το άγριο θυμάρι του ανεμοδαρμένου ακρωτηρίου, γλυκαίνοντας με το μέλι τους την τραχιά καθημερινότητα της ερημιάς.
Όταν όμως ο καιρός μαλάκωνε κι έκανε μπονάτσα, η θάλασσα άλλαζε πρόσωπο και γινόταν το στήριγμα όλων. Τότε, η τροφοδοσία, οι επισκέψεις των ανθρώπων, αλλά και τα βαριά υλικά για να χτιστούν τα κελιά και ό,τι άλλο χρειαζόταν ο τόπος, έρχονταν από το κύμα. Τα καΐκια έλυναν από τον Άγιο Λια, κουβαλώντας την ελπίδα και τον μόχθο των ανθρώπων στα ριζά του κάβου.
Παλαιότερα, ήταν το "Αγ. Βαρβάρα", το καΐκι του Συβουλάκου που έσκιζε τα νερά για χάρη των μοναστηριών. Μετά, τη σκυτάλη πήρε ο "Προφήτης" με τον καπετάνιο του, τον μπάρμπα Ζαχαρή, που ήξερε τα χούγια της θάλασσας όσο λίγοι, και κατόπιν η "Ευαγγελίστρια" του Τσελιγκάκου. Αυτά τα ξύλινα σκαριά κράτησαν ζωντανό τον Καβομαλιά, κουβαλώντας πέτρα την πέτρα ολόκληρη την ιστορία του.
Και ύστερα, ερχόταν η άνοιξη, και μαζί της η μεγάλη γιορτή του ακρωτηρίου. Στη γιορτή της Αγίας Ειρήνης, στις 5 του Μάη κάθε χρόνο, ο τόπος άλλαζε όψη. Εκεί, στο "μικρό Άγιο Όρος" της Λακωνίας, στην άκρη του γκρεμού, στήνονταν ένα μεγάλο πανηγύρι. Βελανιδιώτες και Αγιονικολάιτες, αλλά και άλλοι Βατικιώτες, θαλασσινοί και στεριανοί, έσμιγαν όλοι μαζί, σε ένα μεγάλο αντάμωμα στη χάρη της Αγίας.
Στην Αγία Τράπεζα, οι λειτουργοί που πέρασαν στο πέρασμα των χρόνων έγιναν η φωνή της προσευχής αυτού του απομονωμένου βράχου. Αρχικά ο παπά-Γιάννης ο Νυχάς, ο πρώτος ιερέας της ενορίας του χωριού μας. Έπειτα ο παπά-Κοσμάς Πισσάνος, και κατόπιν ο παπά-Παναγιώτης Δαμιανάκης. Τη σκυτάλη της πίστης πήραν ο παπά-Μανόλης Νυχάς και ο ιερομόναχος Αγαθάγγελος Γκούβερης, τον οποίο διαδέχτηκε με σεβασμό και αγάπη ο δικός μας ο θείος ο παπάς, ο Δημήτρης Μιχαλέτος. Έχει μείνει ζωντανή στη μνήμη η εικόνα του όταν τον πήγαινε στον Καβομαλιά ο Κουρταλοβαγγέλης με το μουλάρι. Ο παπά-Δημήτρης, ατρόμητος στη διαδρομή, δεν δεχόταν να κατεβεί από το ζωντανό ούτε στις πιο επικίνδυνες γλίστρες και τα δύσκολα περάσματα του μονοπατιού. Ανάμεσα σε αυτούς τους άξιους ποιμένες, ξεχωριστή θέση στην ιστορία και στις καρδιές των ανθρώπων του περασμένου αιώνα είχε και ο ιερομόναχος Παρθένιος Τσιριγωτάκης. Με τα πετραχήλια τους ευλόγησαν τις αγωνίες των χωριανών και κράτησαν όρθια την ελπίδα στο άγονο εκείνο μέρος.
Όταν όμως οι δύο κοσμοκαλόγριες έφυγαν από τη ζωή, ο τόπος δεν έμεινε ορφανός. Τη σκυτάλη της διακονίας πήρε μια γραφική και δυναμική μορφή του χωριού, η θεία Γρηγορία. Όσο μπόι της έλειπε, άλλη τόση ζωντάνια και δύναμη έκρυβε μέσα της. Μόνη της ανηφόριζε, έμενε εκεί και νοικοκύρευε τα μοναστήρια, έχοντας μέσα της ένα πείσμα που δεν λύγιζε με τίποτα. Η θεία Γρηγορία έγινε η νεωκόρισσα σε όλες τις εκκλησίες του χωριού, από τον Πλατανιστό μέχρι την άκρη του κάβου, αφιερώνοντας όλη της τη ζωή στο να κρατά τα καντήλια του τόπου αναμμένα, αφήνοντας το δικό της αποτύπωμα σε τούτα τα χώματα.
Καθώς όμως τα χρόνια περνούσαν και η θεία Γρηγορία άρχισε να δυσκολεύεται λόγω της ηλικίας της, το χρέος για τον κάβο δεν χάθηκε. Τη φροντίδα ανέλαβε για πάρα πολλά χρόνια ο Αντώνης Δελακοβίας, γνωστός και ως Αντώνης ο Νεράιδας, συχνά μαζί με την αδερφή του την Αναστασιά. Ήταν ανίψια της θείας Σταματικώς και ξαδέρφια της Καπταμανολίτσας, κρατώντας έτσι ζωντανή την ίδια παλιά ευλάβεια της οικογένειας.
Με τον δικό του ακούραστο μόχθο, τα μοναστήρια στάθηκαν πάλι όρθια. Φτιαχτήκανε οι εξωτερικές όψεις των κελιών, στρώθηκε με πλάκες η αυλή και διορθώθηκαν πάρα πολλές ζημιές, δίνοντας ξανά την παλιά τους αρχοντιά στα πέτρινα μοναστήρια του γκρεμού.
Όταν πλέον ο Αντώνης, για λόγους υγείας, δεν μπορούσε πια να πηγαίνει στον Καβομαλιά, παρέδωσε με εμπιστοσύνη τη φροντίδα του τόπου στον αξέχαστο Γιάννη Σταθάκη. Έναν άνθρωπο γεμάτο αγάπη για τον κάβο, που έχασε τη ζωή του ξαφνικά σε ατύχημα, ενώ είχε ακόμα να προσφέρει τόσα πολλά στον αγαπημένο του τόπο. Το πέρασμά του από εκεί, αν και σύντομο, άφησε πίσω του μια προσφορά γεμάτη αγάπη, που κανείς από όσους τον γνωρίσαμε δεν πρόκειται να ξεχάσει.
Παράλληλα με όλους αυτούς, σε διαφορετικές εποχές, βρέθηκαν κι άλλοι που έσμιξαν τον δικό τους κόπο για να κρατηθεί ζωντανός ο τόπος. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει η αείμνηστη γιατρός του χωριού, η Ειρήνη Σκορδούλη. Μια γυναίκα σπουδαγμένη που έβλεπε μπροστά, η οποία, αν και ξένη, αγάπησε τούτα τα χώματα, ρίζωσε στο χωριό μας και δόθηκε ολοκληρωτικά στους ανθρώπους του. Η προσφορά της άπλωσε σε πολλούς τομείς, μα η καρδιά της ήταν δοσμένη στον Καβομαλιά. Εκείνη είχε αναλάβει εθελοντικά όλο το γράψιμο και την αλληλογραφία με τους μετανάστες, τη Μητρόπολη και ό,τι άλλα χαρτιά και όποια διαμεσολάβηση χρειάζονταν τα μοναστήρια για να σταθούν όρθια.
Ήταν επίσης εκείνη που βγήκε μπροστά στη μεγάλη δεντροφύτευση μαζί με πολλούς άλλους χωριανούς, άνδρες και γυναίκες, παλεύοντας να πρασινίσουν τον βράχο με πεύκα. Κι αν σήμερα, δυστυχώς, χάθηκαν όλα χτυπημένα από μια κακή αρρώστια των δέντρων, η έγνοια και ο ιδρώτας της για τον κάβο δεν σβήστηκαν ποτέ από τη θύμηση του χωριού.
Πρώτοι στον εθελοντικό μόχθο ήταν πάντα ο Νίκος και ο Γιάννης ο Πατσάκης, μαζί με τον Σπύρο τον Δαμιανάκη. Άνθρωποι που με τα ίδια τους τα χέρια, χωρίς να ζητήσουν ποτέ τίποτα, συντηρούσαν τα μονοπάτια και καθάριζαν τους δρόμους, χτίζοντας και στεριώνοντας τα επικίνδυνα σημεία για να μπορούν οι υπόλοιποι να περνούν με ασφάλεια.
Είναι χρέος να θυμόμαστε πως η διάνοιξη του μονοπατιού στο σκληρό πέρασμα, εκεί στο "Άλογο", έγινε στα 1958. Τότε, ο Καλλιοπόγιαννης, ο Πολυχρόνης ο Δαμιανάκης, ο Μάικος και ο αδερφός του ο Δάσκαλος, έδωσαν μάχη με τα βράχια χρησιμοποιώντας δυναμίτες. Κι όσες μέρες πάλευαν εκεί χωρίς να πληρωθούν, την τροφοδοσία τους είχαν αναλάβει, νιόπαντροι ακόμα, ο Τάκης ο Νυχάς και η θεία Ελενίτσα, που τους πήγαιναν καθημερινά το φαγητό.
Λίγο νωρίτερα, το 1956, από τον Θοδωρή τον Σπυράκο και τον Νίκο Λιβανό τον Σκιγιά κατασκευάστηκαν οι σκάλες που οδηγούν στη δεξαμενή και το Καμπαναριό, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε αυτά τα καίρια σημεία που βρίσκονται δίπλα στην εκκλησία.
Πολλοί ήταν εκείνοι που πρόσφεραν χρήματα, και ακόμα περισσότεροι αυτοί που βοήθησαν σιωπηλά και δεν θα μάθουμε ποτέ τα ονόματά τους. Ανάμεσα σε αυτούς όμως που ξέρουμε, αξίζει να τον θυμόμαστε πάντα, τον μπάρμπα Γιώργη τον Ρέκκα, ο οποίος με δικά του, προσωπικά έξοδα έχτισε το πάνω κελί, αυτό που όλοι αποκαλούμε μέχρι σήμερα "το κελί της θεια Τασίας".
Στον Καβομαλιά, άλλωστε, υπήρχε η όμορφη συνήθεια να δίνονται ονόματα στα κελιά, ανάλογα με το ποιοι τα χρησιμοποιούσαν και έμεναν πολύ καιρό σε αυτά. Έτσι, ονομαστό έμεινε το ακριανό κελί, που όλοι έλεγαν "κελί του Πετράκη". Ο μπάρμπα Γιώργης ο Πετράκης είχε τα μελίσσια του στον Καβομαλιά, πάνω από τα πεύκα της Αγίας Ειρήνης. Έμενε πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα στο ακρωτήρι και πρόσφερε στο μοναστήρι με κάθε τρόπο. Η μεγάλη του όμως προσφορά ήταν η Ψαλτική, καθώς ήταν ο βασικός ψάλτης της ενορίας μας την εποχή εκείνη, μαζί με τον μπάρμπα Λόρδο.
Ονομαστό και παλαιότερο από όλα ήταν το "κελί του Καλογερόγιαννη", ανάμεσα στο "Μεγάλο κελί" και το "κελί του παπά".
Το αληθινό κειμήλιο του τόπου μας είναι το βυζαντινό παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, που ορθώνεται εκεί, αναλλοίωτο. Ο χρόνος το σεβάστηκε, παρόλο που ο κύριος ναός έχει καταστραφεί και βλέπουμε μόνο τα τόξα του. Παλαιότερα διακρίναμε στους τοίχους χρώματα και μορφές που το αλάτι κι η βροχή τις έσβησαν με τα χρόνια. Όμως, όταν μπαίνεις μέσα, σε πιάνει ακόμα δέος μπροστά στις τοιχογραφίες με τα βγαλμένα μάτια —πληγές αιώνων από τις επιδρομές και τους πειρατές. Αυτός ο χώρος είναι ιερός, φορτωμένος με προσευχές, που δεν σηκώνει καμία ξένη παρέμβαση, κανένα μαστόρεμα.
Τριγύρω, λαξευμένα στους γκρεμούς, στέκουν τα ασκηταριά και το κελί του Οσίου Θωμά του εν Μαλεώ πάνω στους βράχους, εκεί που οι παλιοί ερημίτες βρήκαν το δικό τους απάνεμο λιμάνι. Όλα τούτα μαζί, πλασμένα με πέτρα και πίστη, έχουμε όλοι μας χρέος βαρύ να τα φυλάξουμε καθαρά, ακριβώς έτσι όπως μας παραδόθηκαν, για να θυμίζουν πάντα τις ρίζες μας.
Σήμερα, αυτοί οι ευλογημένοι άνθρωποι —οι κοσμοκαλόγριες, η ακούραστη θεία Γρηγορία, η θεία Ταξιαρχούλα, ο Αντώνης, η Αναστασιά, ο πρόωρα χαμένος Γιάννης, η γιατρός η Ειρήνη Σκορδούλη, ο Νίκος κι ο Γιάννης ο Πατσάκης, ο Σπύρος ο Δαμιανάκης, ο Καλλιοπόγιαννης, ο Πολυχρόνης ο Δαμιανάκης, ο Μάικος κι ο Δάσκαλος, ο Τάκης ο Νυχάς, η θεία Ελενίτσα, ο Θοδωρής ο Σπυράκος, ο Νίκος Λιβανός (ο Σκιγιάς), ο μπάρμπα Γιώργης ο Ρέκκας, ο μπάρμπα Γιώργης ο Πετράκης, ο μπάρμπα Λόρδος, οι καπεταναίοι, οι λειτουργοί του Υψίστου, ο πιστός σκύλος ο Λέων και όλοι οι ανώνυμοι και επώνυμοι πιστοί χωριανοί— δεν είναι πια στη ζωή. Το πέρασμα του χρόνου τους πήρε μαζί του, αφήνοντας πίσω μια βαθιά, συγκινητική σιωπή. Όμως, το αποτύπωμά τους παραμένει ολοζώντανο. Είναι κλεισμένο μέσα στις ασπρισμένες πέτρες, στον ξυλόφουρνο που σίγησε, στα παλιά μελισσοτόπια, στην όμορφη πλακόστρωτη αυλή, στο σημείο «Άλογο», στις σκάλες της δεξαμενής, στα ονομαστά κελιά της θείας Τασίας, του Πετράκη και του Καλογερόγιαννη, στα κύματα που ακόμα θυμούνται τον ήχο των καϊκιών και στους ψαλμούς που μοιάζουν να αντηχούν ακόμα στους τοίχους της Αγίας Ειρήνης.
Κάθε φορά που ο άνεμος σφυρίζει στον Καβομαλιά, μοιάζει σαν να ψιθυρίζει τα ονόματά τους.
Ο Καβομαλιάς και η Αγία Ειρήνη μοιάζουν να διαλέγουν από μόνοι τους, αιώνες τώρα, τα άτομα που θα τους διακονήσουν. Είναι ένας τόπος ιερός, που βρίσκει πάντα τον τρόπο να αγγίζει τις κατάλληλες ψυχές, εκείνες που θα αναλάβουν με ευλάβεια την πρωτοβουλία να διαφυλάξουν όσα βρήκαμε από τους προγόνους μας.
Σίγουρα, σε αυτό το άτυπο μνημόσυνο θύμησης, κάποια ονόματα ίσως παραλείφθηκαν άθελά μας μες στη ροή του χρόνου. Ζητούμε ταπεινά συγγνώμη αν κάποιον ξεχάσαμε• σίγουρα δεν έγινε από πρόθεση, καθώς η προσφορά κάθε χωριανού, επώνυμου ή ανώνυμου, είναι βαθιά χαραγμένη στην ιστορία των μοναστηριών μας. Υπήρξαν πολλοί εκείνοι που πρόσφεραν σιωπηλά, άνθρωποι μιας άλλης εποχής που δεν τους προλάβαμε και δεν τους γνωρίσαμε ποτέ, όμως το πέρασμά τους είναι γραμμένο στην ίδια την πέτρα του ακρωτηρίου. Η δική τους ανώνυμη αγάπη, μαζί με τη θυσία των δικών μας ανθρώπων που ζήσαμε και θυμόμαστε, θα παραμείνει μια αιώνια, ζωντανή παρακαταθήκη. Ένας φάρος που θα μας θυμίζει πάντα το χρέος μας να κρατήσουμε τον Καβομαλιά όρθιο και ανέγγιχτο, ακριβώς όπως μας παραδόθηκε.
Κλείνοντας αυτό το μικρό αφιέρωμα μνήμης, ο τωρινός ιερέας του χωριού μας, το εκκλησιαστικό συμβούλιο και η άτυπη εθελοντική ομάδα του Καβομαλιά, θέλουμε να σας ευχαριστήσουμε από τα βάθη της καρδιάς μας για τη σημερινή σας παρουσία, αλλά και για τη διαρκή και πολύτιμη προσφορά σας στον ιερό αυτό τόπο. Σας ευχαριστούμε που κρατάτε, μαζί με εμάς, ζωντανή την αλυσίδα της αγάπης και του χρέους για τον Καβομαλιά και την Αγία Ειρήνη.
Να είστε όλοι πάντα καλά, και οι ψυχές των δικών μας ανθρώπων που δεν είναι πια κοντά μας, ας αναπαύονται εν ειρήνη.
Δεν υπάρχουν σχόλια